Eind 2026 loopt de Green Deal Duurzame Zorg af. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft besloten deze niet te verlengen en zich terug te trekken als regisseur. Daarmee verdwijnt een gezamenlijke koers om verduurzaming structureel te verankeren in de zorgsector – juist op het moment dat verdere stappen vragen om verbinding, richting en sturing.

De zorgsector is verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de landelijke CO₂-uitstoot. Dat is meer dan de uitstoot van de luchtvaart, Tata Steel en de Eemshavenkolencentrale samen^1,2. Een confronterend gegeven, dat gelukkig niet onbeantwoord blijft. Meer dan 650 organisaties onderschreven de Green Deal Duurzame Zorg 3.0. Ons land telt inmiddels bijna 500 Green Teams en Groene OK’s die dagelijks werken aan duurzamere zorg. Initiatieven als de Groene Zorg Alliantie, Samen de Zorg Vergroenen, De Groene Huisarts en diverse beroepsverenigingen laten zien dat de sector bereid is verdere stappen te zetten. Deze partijen maakten zich ook hard voor een doorstart van de Green Deal.

Daarom betreuren wij het dat VWS zich juist nú terugtrekt. Deze beslissing laat zien dat de verantwoordelijkheid voor verduurzaming verder weg beweegt van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport, en wordt ondergebracht bij andere ministeries. Maar de verdere verduurzaming van de zorg is niet vrijblijvend, en vraagt om regie die alleen de overheid – en specifiek het ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport – kan bieden.

Voor de zorgsector in het bijzonder geldt: klimaat en gezondheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt al jaren voor de ernstige gevolgen die klimaatverandering nu al heeft voor de volksgezondheid³. 

Dat dubbele rendement – betere gezondheid én een beter klimaat – verzilveren we alleen als duurzaamheid wordt ingebouwd in de spelregels van het zorgstelsel. Niet als bijzaak die sneuvelt bij de eerste bezuinigingsronde, maar als een vanzelfsprekende weging in elke inkoop- en beleidsbeslissing.  

Duurzaamheid is niet iets waarop je bezuinigt. Het is de sleutel tot een toekomstbestendig, kwalitatief hoogwaardig en rechtvaardig zorgstelsel. 

Zoals ook wordt geconcludeerd in het rapport Hooghangend Fruit (Erasmus Universiteit, Nyenrode, UMC Utrecht en de Groene Zorg Alliantie), loopt de zorgsector vast in losse optimalisaties: het ‘laaghangend fruit’. De grootste duurzaamheidswinst vraagt om systeemverandering. Dat betekent: duurzaamheid verankeren als integraal onderdeel van kwaliteit en doelmatigheid van zorg, en niet als losse ambitie of vrijwillige inspanning.

Dit vereist systeeminnovatie en heldere kaders in beleid, kwaliteitssystemen en inkoop. Zonder richtinggevend beleid blijven initiatieven versnipperd en ontbreekt de schaal die nodig is om duurzame zorg de norm te maken. 

Zorgverzekeraars geven aan duurzaamheid erg belangrijk te vinden, en dit ondersteunen zij met verschillende ambities. Deze ontwikkeling ondersteunen wij, maar ambities bereiken de patient niet. Conctere acties moeten volgen. Zeker omdat zij als inkooporgaan een schakelrol hebben in het zorgsysteem. Echter gaan zorgverzekeraars duurzaamheid niet meewegen tenzij mensen bereid zijn om te wisselen van verzekeraar vanwege duurzaamheidsoverwegingen, of wanneer het ministerie hier expliciet richting aan geeft.

Hiermee wordt de toegang van de patiënt beperkt tot het gebruik van een minder duurzame of een ander type medicijn. Duurzaamheidswinst en patiënt belang gaan hiermee verloren zonder dat daar noodzakelijk een kostenvoordeel tegenover staat.

Een concreet voorbeeld hiervan zien we in het systeem rond inhalatoren. Verschillende partijen investeren momenteel fors in de ontwikkeling van dosisaerosol inhalatoren met een aanzienlijk lagere klimaatimpact. Deze komen nu en de komende jaren op de markt.

Toch dreigen deze duurzamere inhalatoren in het magazijn te blijven liggen en de patiënt nooit te bereiken doordat duurzaamheid nu niet structureel meegenomen wordt in inkoop en tenders. Daardoor bestaat het risico dat producten met minder klimaatschade niet de voorkeur krijgen, zelfs wanneer de kosten vergelijkbaar zijn.

Wanneer duurzaamheid een volwaardige rol krijgt binnen beleid zouden situaties als hierboven beschreven voorkomen kunnen worden. Doordat er simpelweg oog is voor duurzaamheid, lopen we geen makkelijke duurzaamheidswinst mis. Een heldere financiële prikkel voor verduurzaming zorgt ervoor dat bedrijven blijven investeren in duurzaamheid, en dat we als samenleving de stap zetten naar een werkelijke duurzame economie.

De lopende initiatieven in het veld, het ineenslaan van de handen van verschillende partijen laat zien dat het veld vooruit wil, maar dat er sturing nodig is. Het commitment van de afgelopen jaren aan de GreenDeal 3.0, laat zien dat de wil om naar duurzaamheid te handelen er zeker is bij het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport, maar dat politieke steun hiervoor uitblijft.

Daarom doen wij een dringend beroep op het huidige kabinet: leg de verantwoordelijkheid voor verduurzaaming van gezondheidszorg terug bij VWS en maak duurzaamheid opnieuw een concreet en integraal onderdeel van zorgbeleid.

De klimaatcrisis verdwijnt niet door haar tijdelijk minder aandacht te geven. De vraag is niet of we de duurzaamheidstransitie in de zorg moeten doorvoeren, maar wanneer.

Wij begrijpen dat het huidige geopolitieke klimaat en de druk op het zorgstelsel veel vragen van beleidsmakers. Maar juist daarom is structurele verankering nodig: er zullen altijd acute crises zijn, maar vergeet niet tijdens turbulente periodes oog te houden voor de crisis die blijvend onze aandacht vraagt.

22136 - MAY 2026

1. RIVM 2022
2. Landelijk Netwerk Groene OK 2024
3. NOS 2026